Oudervervreemding: een verborgen vorm van kindermishandeling
Een van de meest schadelijke gevolgen van een scheiding / uit elkaar gaan van ouders zijn oudervervreemding en ouderverstoting. Het is een vorm van mishandeling van het kind.
Ouderverstoting en oudervervreemding worden geregeld door elkaar gebruikt als zijnde hetzelfde. De meningen verschillen daarover. We gaan in dit blog op beide termen in, evenals op de impact ervan op de verstoten of vervreemde ouder én de impact op het kind.
Wat gebeurt er met een kind dat één van zijn ouders afwijst? En wat betekent het voor de ouder die buitengesloten wordt uit het leven van zijn kind?
De basis voor dit blog zijn diverse bronnen over dit onderwerp alsmede de opgedane ervaringen door onze deskundigen. Daarbij is het geschreven met de wetenschap dat het in deze vorm nooit volledig kan zijn.
Het doel is vooral duidelijk maken dat er bij oudervervreemding en -verstoting uiteindelijk alleen maar verliezers zijn. Dat de gevolgen ervan verstrekkend zijn, zowel in omvang als in ernst en tijd. We hopen met dit blog ouders bewust te maken van hun bewuste en onbewuste gedrag, op met name hun kinderen, de grootste verliezers!
Wat is oudervervreemding ?
Wanneer een kind zich tegen één van de ouders keert, vaak als gevolg van manipulatie of negatieve beïnvloeding door de andere ouder spreken we van oudervervreemding. Het kind wijst de ouder af, of vermijdt de ouder zonder dat er een geldige reden is.
Ook kan oudervervreemding ontstaan als gevolg van overdreven positief gedrag van een ouder richting het kind. Het effect ervan is vaak dat de loyaliteit van het kind voor 100% naar die ouder gaat, ten koste van de band die het kind heeft met de andere ouder. Het kind kan het idee krijgen dat de andere ouder niet goed genoeg is. Oudervervreemding ontstaat door gedrag van de (dader)ouder, of is het resultaat daarvan. De loyaliteitsdynamiek is dusdanig dat het kind er meestal zelf niet meer uit kan komen.
Wat is ouderverstoting?
Ouderverstoting is vaak de opvolgende en zwaardere situatie van oudervervreemding. Er is dan totaal geen contact meer tussen de vervreemde ouder en het kind, wat dan al enige tijd het geval is. Eén van de ouders verdwijnt volledig uit het leven van het kind. Dat kan het gevolg zijn van bewuste manipulatie door de andere ouder, doordat de ouder het kind opzet tegen de andere ouder, maar het kan ook het gevolg zijn van bijvoorbeeld juridische procedures.
De termen oudervervreemding en ouderverstoting zijn dan wel verschillend, maar de gevolgen zijn hetzelfde. Ze veroorzaken beiden ernstige emotionele schade.
De impact op het kind bij oudervervreemding
Vaak is een loyaliteitsconflict bij kinderen de basis voor oudervervreemding. Ze voelen zich gedwongen om partij te kiezen, wat hun emotionele ontwikkeling ernstig kan verstoren. Potentiële gevolgen zijn:
- Verlies van een veilige omgeving en veilig persoon
- Angst, depressie en schuldgevoelens
- Problemen met identiteit en zelfbeeld
- Moeite met vertrouwen en relaties op latere leeftijd
Het kind verliest niet alleen een ouder, maar ook een deel van zichzelf.
Hoe herken je oudervervreemding en/of – verstoting?
Kinderen die te maken hebben met vormen van contactverlies, hebben een plotselinge, onduidelijke afwijzing van een ouder, en extreem loyaal gedrag naar de ander.
Ook gebruiken ze vaak woorden die ze zelf in een andere situatie nooit zouden gebruiken. Woorden die te volwassen zijn, afstandelijk, of negatief gekleurd, zoals bijvoorbeeld narcist, leugenaar, mijn vader/moeder, etc..
Ze hebben een zwart/wit houding: het is of goed of fout. Lichamelijke klachten als buikpijn of hoofdpijn hebben geen medische oorzaak.
En deze kinderen hebben een groot verantwoordelijkheidsgevoel voor de ouder die het contactverlies bewust of onbewust creëert.
De impact op de verstoten ouder
Voor de verstoten ouder is de situatie vaak niet te doen. De pijn van het verlies, het onbegrip van de omgeving en het gevoel van machteloosheid kunnen leiden tot:
- Chronisch verdriet en rouw
- Sociale isolatie
- Psychische klachten zoals depressie of PTSS (Post Traumatisch Stress Syndroom)
- Verlies van de rol als ouder en daarmee de ouderidentiteit
Doordat er door de complexe scheiding geen normale communicatie mogelijk is met de andere ouder, kan de verstoten ouder zijn kind niet bereiken. Het kind reageert zelf niet op pogingen tot contact en de andere ouder zal dat zeker niet motiveren.
Verstoten ouders geven vaak aan dat ze niet gehoord worden, terwijl ze juist vechten voor contact en herstel. Ze ervaren emotionele pijn en machteloosheid, maar ook woede. Daarnaast zullen eventuele juridische procedures om omgang af te dwingen ook hun tol eisen.
Financiële stress kan ontstaan door lange, juridische procedures met alle gevolgen die daarmee gepaard kunnen gaan.
Een voorbeeld vanuit het Digitaal Scheidingsloket
Vader neemt contact op met het Digitaal Scheidingsloket. Hij is helemaal aan het einde van zijn latijn, wanhopig, hij weet het niet meer.
Hij heeft samen met zijn ex-partner twee kinderen, waarvan er één nog minderjarig is, de jongste zoon. Gaandeweg is na het beëindigen van de relatie met zijn ex-partner het contact met beide kinderen verloren gegaan. Moeder vertelde de kinderen dat papa de schuldige was van de scheiding. Hij was degene die ervoor gezorgd had dat ze moesten verhuizen. Hij was degene die moeder medeverantwoordelijk stelde voor een nog openstaande gezamenlijke schuld waardoor zij in een slechte financiële situatie terechtkwamen.
Bij een van de laatste bezoekjes van zijn dochter, werd hem duidelijk dat moeder tegen de kinderen had gezegd dat papa een narcist was. “Het is niet waar! Hoe kan ik dit weerleggen? Hoe kan ik ze laten inzien dat dat niet het geval is als ze geen contact meer met me willen?”
Juridisch kan vader stappen ondernemen om omgang met zijn minderjarige kind op te eisen, maar vader ziet dat niet zitten. “Dan wordt de verhouding nog beroerder”. Daarbij geeft hij aan, dat de jongste dan wel minderjarig is, maar wel 16 jaar, en dus prima in staat is om zelf weg te blijven. “En wat dan?” Een trieste situatie om aan te horen, waarbij we bij het Digitaal Scheidingsloket wel altijd voor ogen houden dat een verhaal altijd meer kanten kent.
Wat kunnen professionals doen bij oudervervreemding?
Maatschappelijk werkers, jeugdzorgmedewerkers en andere betrokkenen hebben een belangrijke rol in het herkennen en doorbreken van oudervervreemding. Dit vraagt om:
- Kennen en herkennen van signalen van manipulatie of verstoting
- Het centraal stellen van het belang van het kind én het recht op beide ouders
- Samenwerking met juridische instanties en hulpverlening
- Het bieden van ondersteuning aan zowel het kind als de verstoten ouder
Waar kun je terecht voor hulp bij ouderverstoting?
Oudervervreemding is een vorm van emotionele mishandeling die diepe littekens achterlaat. Zowel kinderen als verstoten ouders verdienen erkenning, steun en perspectief.
Er zijn een aantal organisaties waar je terechtkunt voor diverse vormen van hulp:
- Villa Pinedo: voor ouders en kinderen in scheidingssituaties
- Stichting Ouderverstoting: voor informatie en lotgenotencontact
- Jeugdzorg Nederland: voor professionals en ouders
- MIND Korrelatie: voor emotionele steun en advies
- Nederlands Jeugdinstituut (NJi): voor advies en kennis over ouderverstoting
Schroom niet en doe een beroep op deze instanties. Voor zowel jezelf als voor je kind!
